"Bende çalışıyor. O halde sorun ne?"

Eğer programcıya uzun bir girdiler ve yapılanlar listesi vermenize rağmen programcı kendi bilgisayarında aynı işlemleri yaptığında bir hata ile karşılaşmazsa ona yeterli bilgi vermemiş olursunuz. Belkide hata her bilgisayarda ortaya çıkmıyordur; sizin sisteminizle programcınınki bir açıdan farklı olabilir. Belkide programın ne yapması için tasarlandığını yanlış anladınız; tamamen aynı şeye bakıyor olmanıza rağmen siz onun hatalı olduğunu programcı ise doğru olduğunu düşünüyor olabilir.

Bu yüzden ne olduğunu da tanımlamayın. Ne gördüğünüzü tam olarak söyleyin. Gördüğünüz şeyin neden hatalı olduğunu düşündüğünüzü söyleyin; hatta daha da iyisi tam olarak ne görmeyi umduğunuzu söyleyin. Eğer "ve sonra hata verdi" derseniz çok öenmli bilgileri eksik bırakmış olursunuz.

Eğer hata mesajıyla karşılaşırsanız bunların neler olduğunu dikkatlice ve kesin olarak programcıya söyleyin. Bu çok önemlidir! Bu aşamada programcı hatayı düzeltmeye çalışmaz: onu tespit etmeye çalışır. Programcını neyin ters gittiğini bilmesi gerekir ve bu hata mesajları bilgisayarınızın bunu söylememek için yapabileceği en iyi şeydir. Eğer hatırlamanız için başka yolunuz yoksa hata mesajlarını not edin. Hata mesajının ne olduğunu bildiremeyecekseniz programın bir hata verdiğini söylemeniz bir işe yaramayacaktır.

Özellikle hata mesajının bir numarası varsa bunu programcıya bildirmeniz gerekir. Sizin onlarda bir anlam bulamamanız programcının da bulamayacağı anlamına gelmez. Bu sayılarda programcının edinebileceği tüm bilgiler mevcuttur, çok öenmli ipuçları barındırıyor olabilirler. Hata mesajları bilgisayarların hataları kelimelerle ifade etmesi zor olduğu için oradadırlar. İhtiyacınız olan bilgiyi en iyi yapabildikleri şekilde size verirler.

Bu aşamada programcı verimli bir araştırma yapabilir. Neyin meydana geldiğini bilmedikleri gibi hatayı görecek kadar da yakınınıza gelemiyor olmalarına rağmen hatayı bulmak için ipuçlarını araştırıyorlardır. Hata mesajları anlaşılmaz sayı dizileri, hatta açıklanmamış sırlar gibidirler ama bir cinayet senaryosundaki parmak izleri kadar önemlidirler. Onları saklayın!

Eğer Unix kullanıyorsanız program bir bellek dökümü (core dump) üretmiş olabilir. Bunlar özellikle faydalı ipuçları olduğundan onları silmeyin. Diğer yandan, programcıların çoğu bir uyarı olmadan çok büyük bellek döküm dosyalarını eposta ile almaktan hoşlanmaz, bu yüzden bu dosyaları eposta ile göndereden önce haber verin. Bellek döküm dosyalarının programın tüm aşamalarının bir kaydı olduğunu da unutmayın: içinde bir "sırrınız" (belki program kişisel bir mesajınızı içeriyor veya gizli bir bilginizi barındırıyor olabilir) bulunabilir.